Čuvari ognjišta: Zavičajni etnografski muzej u Brusu

U samom srcu Brusa, u zdanju podignutom krajem 19. i početkom 20. veka u najboljem duhu secesije, čuva se sećanje na jedno prošlo vreme. Kuća porodice Jeličić najreprezentativnije je stilsko zdanje u gradu, a ujedno i mesto velike istorije – upravo ovde je 1909. godine održan tajni sastanak prestolonaslednika Aleksandra Karađorđevića, bugarskog cara Ferdinanda i crnogorskog serdara Janka Vukotića o savezu za oslobođenje balkanskih naroda od turske vlasti.

Na kući je do danas očuvano gotovo sve što je prvobitno postojalo – prozorska stolarija, monumentalna vrata, bogato obrađene ograde unutrašnjeg hola, podne pločice i delovi nameštaja. Kao kulturno dobro od posebnog značaja, zaštićena je od strane Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva.

Život oko ognjišta

U nekadašnjim podrumskim prostorijama ove kuće od 1990. godine radi Zavičajni etnografski muzej. Na oko stotinu kvadrata, u četiri tematske celine, predstavljen je život stanovništva bruskog podneblja. Srce muzeja je centralna prostorija – takozvana „kuća“, mesto gde se nekada najviše obitavalo, oko otvorenog ognjišta. Tu su kotao na verigama, naćve, grnčarski lonci, crepulje sa sačevima i sofra sa malim stolicama – tronoškama.

Poseban deo postavke svedoči o stočarstvu i „bačijanju“ – boravku na sezonskim staništima gde se mleko prerađivalo u sir i kajmak. Karlice, čabrovi, zastruzi i grudarice, mahom iz 19. i prve polovine 20. veka, pričaju priču o opstanku na ovim visinama. Uz njih su izložene narodne nošnje, a tkačkoj radinosti, sa razbojem i ćilimima, posvećena je posebna prostorija.

Od seoske sobe do salona Obrenovićevog doba

Autentična seoska soba iz 19. veka, sa drvenim krevetom, prekrivačima, ćilimima i kolevkom, pokazuje kako se nekada živelo. Kao kontrast seoskom životu, u stalnoj postavci nalaze se i delovi nameštaja građanske porodice Jeličić iz vremena Obrenovića – pisaći sto od orahovine i stilske fotelje sa izrezbarenim lavljim glavama.

Priča o bruskom kraju nastavlja se i u holu Centra za kulturu, gde su u savremenim vitrinama izloženi predmeti iz muzejskog fonda, kao i maketa srednjovekovnog grada Koznika. Od osnivanja do danas muzej je prikupio više od dve hiljade eksponata, a brojni posetioci – škole, turisti i pojedinci – potvrđuju da Zavičajna zbirka u Brusu uspešno prenosi tradiciju novim generacijama.